امنیت روانی؛ سپر حیاتی بیماران در شرایط جنگی از نگاه متخصص اعصاب و روان
دکتر آیدا باغبان متخصص اعصاب و روان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی فسا گفت:ایجاد احساس امنیت در بیماران در شرایط جنگی نقشی حیاتی در پایداری جسمی و روانی آنان دارد؛ زیرا مغز انسان در حالت خطر، تمرکز خود را از درمان به بقا منتقل میکند و روند بهبود کند میشود.
در چنین وضعیتی، شما (به عنوان درمانگر، پرستار یا همراه) میتوانید با چند محور اساسی احساس امنیت را بازسازی کنید:
۱. امنیت روانی و عاطفی
هدف: کاهش وحشت، بازگرداندن حس کنترل و اعتماد
حضور آرام و قابل پیشبینی:بیمار باید بداند شما در دسترس و قابل اتکا هستید. لحظههایی کوتاه اما منظم برای چککردن احوال بیمار، بسیار مؤثرتر از حضور طولانی و پراکنده است.
کلمات و لحن آرام:در شرایط جنگ، صدای بلند یا تغییر تون ناگهانی ممکن است اضطراب را تشدید کند. با صدایی ملایم، آهسته توضیح دهید چه کاری میکنید (مثلاً «الان میخوام دمای بدن شما رو بگیرم، فقط چند ثانیه طول میکشه»).
رازداری و احترام:احساس امنیت اجتماعی از دانستن اینکه «دیگران با من محترمانه رفتار میکنند» شروع میشود. حتی در درمان اضطراری، درخواست اجازه («ممکنه آستینتونو بالا بزنم؟») احساس کنترل را بازمیگرداند.
۲. امنیت محیطی
هدف: کمکردن محرکهای تهدیدزا در فضا
نور و صدا: اگر ممکن است، از نور آرامتر (نه خیلی تند یا تاریک) و صدای زمینهی ملایم استفاده کنید تا محیط درمان از فضای بیرون جنگ جدا شود.
نشانههای آرامش: تصاویر امیدبخش، علامت صلح، موسیقی نرم یا حتی رایحهی صابون تمیز میتواند سیگنال ناخودآگاه «اینجا امن است» به مغز بدهد.
جلوگیری از ازدحام: محیطهای شلوغ حس خطر را تقویت میکنند؛ اگر فضا محدود است، با پرده یا میز چیدمان را طوری تنظیم کنید که هر بیمار قلمرو شخصی کوچکی داشته باشد.
۳. امنیت ارتباطی (رابطه درمانگر–بیمار)
هدف: اعتماد و همدلی فعال
گوش دادن واقعی: بیمار را قطع نکنید؛ حتی چند ثانیه سکوت بعد از حرفش بسیار ارزشمند و آرامبخش است.درک بدون قضاوت: جملاتی مانند «میفهمم که ترسیدی» یا «حق داری نگرانی، طبیعیست» حس دیدهشدن میدهد.حفظ پیوستگی درمان: اگر تغییر پرسنل یا جابهجایی لازم است، بیمار را از آن آگاه کنید تا احساس رهاشدگی نکند.
۴. امنیت معنوی و امید
هدف: معنا بخشیدن به رنج و حفظ انگیزه زندهماندن
تکیه بر باورها یا آیینها: اگر بیمار مذهبی یا معنوی است، استفاده از دعا، ذکر یا آهنگهای آشنا میتواند نشاطبخش باشد.تمرکز بر آینده نزدیک: درباره هدفهای کوتاهمدت صحبت کنید («فردا پانسمانتو عوض میکنیم و قراره راحتتر نفس بکشی»).نشانههای امید واقعی: بهبود بیماران دیگر یا موفقیتهای کوچک را برجسته کنید تا حس پیشرفت ایجاد شود.
۵. مراقبت از تیم درمان
امنیت بیماران مستقیماً وابسته به آرامش کارکنان است.
- استراحتهای کوتاه بین شیفتها، حتی ۵ دقیقه سکوت یا تنفس عمیق، انرژی روانی را بازمیگرداند.
- حمایت متقابل در تیم (گفتوگو درباره احساسات خود) مانع فرسودگی میشود.
